Bóc tách những chiêu trò trong các phiên đấu giá nghệ thuật

Từ những câu chuyện thực tế, từ các sự kiện gây chấn động như vụ bức tranh của Banksy bị tự hủy, đến các tình huống tranh cãi về đạo đức và minh bạch trong giao dịch. Qua đó, người đọc sẽ hiểu rõ hơn về các chiêu thức phổ biến, cách phòng tránh rủi ro, và tầm quan trọng của sự cẩn trọng khi tham gia các phiên đấu giá nghệ thuật.

Khi lằn ranh giữa những phiên đấu giá nghệ thuật bị trộn lẫn với hình thức trình diễn

Hãy tưởng tượng điều này, một người mua chưa có kinh nghiệm và tham gia một cuộc đấu giá nghệ thuật lần đầu tiên. Quyết tâm gây ấn tượng, những tay mơ này sẽ nghĩ, “Cứ chơi lớn, hoặc không chơi.” Cuộc đấu giá họ tham gia là của Sotheby’s danh tiếng, dù trước đó họ sẽ có kinh nghiệm ít hoặc nhiều trước đó, thì vẫn sẽ có cảm giác lo lắng khi nghĩ đến việc mang về một tác phẩm lớn.

Cuộc đấu giá diễn ra suôn sẻ cho đến khi tác phẩm quan trọng nhất của buổi đấu giá xuất hiện, tác phẩm Girl With Balloon (2006) thuộc về nghệ sĩ nổi tiếng thế giới Banksy. Giá tăng lên nhanh chóng, và khi chiếc búa gõ xuống với mức giá lên đến 860.000 Bảng Anh, bức tranh được kéo ra khỏi khung và mọi người chứng kiến một nửa tác phẩm bị cắt vụn, chỉ để chừa lại nửa trên còn nguyên vẹn. Khán giả ngơ ngác tự hỏi “Liệu chúng tôi vừa bị lừa?”.

Kết quả của sự kiện này là rất thú vị, phiên đấu giá nghệ thuật trở thành một màn trình diễn thu hút truyền thông, tác phẩm nghệ thuật này đã mang một cái tên mới sau đó cũng như giá trị tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, hãy nghĩ đến cảm giác của một người mua lần đầu tiên tham gia đấu giá. Trải nghiệm này chắc chắn không hề dễ chịu và thậm chí sợ hãi. Theo Frieze, sự kiện diễn ra vào ngày 18/10/2018 này là độc nhất vô nhị, được gọi là một phần của lịch sử nghệ thuật.

Vụ việc sau đó được đưa ra tòa. Trong vụ kiện giữa người mua, Sotheby’s và phía Banksy, kết quả đấu giá không thể bị bác bỏ. Danh tiếng đường phố và vị thế của Banksy trong giới nghệ thuật đã giúp tác phẩm tăng giá ngay khi hình dạng nguyên thủy bị thay đổi. Trong trường hợp này có thể nói, người mua thực sự đã gặp may. Nhưng nếu tình trạng này tái lập ở một phiên đấu giá khác, với tác phẩm khác thuộc một nghệ sĩ khác, điều gì sẽ cam kết người mua sẽ gặp may mắn tương tự?

Đâu là ranh giới đạo đức trong cách phiên đấu giá

Phía trên là ví dụ về trường hợp may mắn, vậy đâu là trường hợp mà người mua gặp bất lợi trong các phiên đấu giá nghệ thuật? Vào ngày 21/10/2023, Jeremy Wilkinson của tờ báo New Zealand Herald đã lên bài viết tố cáo nhà đấu giá Lipscombe đã bán những đồng tiền xu “hiếm” giả. Sau khi bị lên án, bên đấu giá đã công bố đầy đủ thông tin về những món đồ này. Nhưng vấn đề ở đây là, khi người mua từ khởi đơn kiện và yêu cầu hoàn tiền cho giao dịch đấu giá những đồng xu vô giá trị đó, yêu cầu của đã bị tòa bác bỏ và bị buộc phải trả đủ số tiền đấu giá là 6.000 USD.

Đạo đức trong việc bán các món hàng có giá trị lớn tại các nhà đấu giá đôi khi rất khó hiểu và thiếu minh bạch. Nhiều người sẽ mang tâm lý chung rằng, các nhà đấu giá cần phải rõ ràng và minh bạch ngay từ ban đầu để không bán những đồng xu vô giá trị trong một phiên đấu giá. Tuy vậy, suy nghĩ này chưa hoàn toàn chính xác. Người mua cần phải hiểu một điều cốt yếu là một cuộc bán đấu giá nghệ thuật đơn giản chỉ là một cuộc mua và bán với mục tiêu là kiếm tiền. Họ có quyền bán bất cứ thứ gì họ muốn, còn quyết định mua hay không là ở phía người mua. Về lý thì người bán không sai!

Việc thiếu minh bạch trong trường hợp những đồng xu giả có thể được coi là hành vi không đạo đức từ phía Lipscombe, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về kiến thức cơ bản của người mua. Điều quan trọng là người mua cần trang bị kiến thức, tỉnh táo, óc quan sat và suy nghĩ kỹ càng trước khi quyết định tham gia một cuộc đấu giá. Liệu người mua có nên mua những món đồ một cách mù quáng chỉ vì chúng trông có vẻ thu hút và được mời gọi hấp dẫn? Những món bắt mắt trên đời này có rất nhiều, và các nhà đấu giá rất thích thổi phồng thông tin về các món đồ để hoàn thành giao dịch.

Từ việc bán hàng giả cho đến thao túng giá các món đồ trong danh mục đấu giá, các nhà đấu giá hiếm khi phải chịu trách nhiệm về hành động của mình. Sau tất cả, họ là những người nổi tiếng với việc bán các món hàng, vì vậy quyền lợi thường nghiêng về phía họ. Và nếu ai đó nghĩ chỉ có những người mua mới tham gia vào sân chơi mới bị lợi dụng và lừa gạt thì đó lại là suy nghĩ đó là sai lầm khác.

Năm 2013, Forbes đưa tin về trường hợp của nữ tỷ phú Taylor Lynne Thomson, một trong những người thừa kế gia tộc đứng sau tập đoàn truyền thông hàng đầu Canada – Thomson Corporation. Gia đình cô là tên tuổi quen thuộc trong các buổi đấu giá, họ từng mua một bức tranh của Reuben tại nhà đấu giá Christie’s. Vào năm 1994, cô mua một bộ bình cổ từ chính nhà đấu giá này, tuy nhiên sau đó phát hiện những chiếc bình chỉ là bản sao. Điều này cho thấy, dù là tay mơ hay những người dày dạn kinh nghiệm, bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân trong các phiên đấu giá. Ngay cả khi đã chuẩn bị kỹ lưỡng, sai sót vẫn có thể xảy ra.